प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना // Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना 2023

भारतात दर तीनपैकी एक महिला कुपोषित आहे. अशा मातांची मुले कुपोषणामुळे कमी वजनाची असतात. बाळाचे कुपोषण आईच्या पोटातच सुरू होते. एकूण जीवनचक्रावर याचा विपरीत परिणाम होतो. त्यामुळे आरोग्य, आर्थिक आणि सामाजिक ताणतणावांकडे विशेष लक्ष दिल्यास प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेद्वारे कमी केले जाते. काही स्त्रिया गरोदरपणाच्या शेवटच्या दिवसांपर्यंत घरकाम करतात. बाळाच्या जन्मानंतर ते लगेच कामाला लागतात. अशावेळी त्यांच्या शरीराची कार्यक्षमता कमी होते. यामुळे शारीरिक क्षमता पुनर्संचयित करण्यात अडचणी निर्माण होतात. पहिल्या सहा महिन्यांत बाळाच्या स्तनपानाच्या क्षमतेवर परिणाम होतो.

या योजनेच्या अंतर्गत पहिल्या जिवंत बाळाला प्रसूतीपूर्वी आणि प्रसूतीनंतर आईला विश्रांती देणे आणि गमावलेल्या वेतनाचा लाभ मिळणे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. आर्थिक भरपाईची रक्कम दिल्याने गरोदर आणि स्तनदा मातांचा आरोग्य सेवांचा लाभ घेण्याकडे कल वाढतो. ही योजना माता मृत्यू आणि बालमृत्यू कमी करण्यासाठी प्रभावी ठरली आहे. गरोदर व स्तनदा मातांना पाच हजार तीन हप्त्यांमध्ये रोख रक्कम दिली जाते. मासिक पाळीच्या शेवटच्या तारखेपासून 100 दिवसांच्या आत गर्भधारणेच्या तारखेची नोंदणी केल्यानंतर 1000, किमान एक प्रसूतीपूर्व तपासणी पूर्ण केल्यानंतर 2000, गर्भधारणेचे सहा महिने पूर्ण झाल्यानंतर 2000 आणि बाळाच्या जन्म नोंदणीनंतर तिसरा हप्ता आणि पहिला हप्ता बीसीजी, ओपीव्ही, डीपीटी, हिपॅटायटीस बी आणि मुलासाठी लसीकरणाचा डोस झाल्यानंतर. या योजनेच्या अंतर्गत लाभार्थ्यांच्या खात्यात दोन हजार रुपये जमा होतात.

ही योजना अशा महिलांसाठी आहे, ज्या महिला काम करत होत्या आणि गरोदरपणामुळे वेतन कमी झाले होते किंवा गमावले होते. गर्भवती महिलांच्या दैनंदिन पौष्टिक अन्न गरजा पूर्ण करण्यासाठी या आर्थिक प्रोत्साहनाचा वापर केला जाऊ शकतो.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना महत्वपूर्ण मुद्दे

  • प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना जानेवारी 2017 मध्ये सुरू करण्यात आली ही एक केंद्र पुरस्कृत योजना आहे जी महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे चालवली जात आहे.
  • प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना, राष्ट्रीय आरोग्य अभियान,यांच्या माध्यमातून प्रथमच गर्भवती झालेल्या ग्रामीण महिलेच्या खात्यात एकूण 6400 रुपये आणि शहरी गर्भवती महिलेच्या खात्यात एकूण 6000 रुपये दिले जातात.
  • या योजनेंतर्गत, वाढलेल्या पोषण गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि वेतनाच्या नुकसानाची अंशतः भरपाई करण्यासाठी गर्भवती महिलांना थेट त्यांच्या बँक खात्यात रोख लाभ प्रदान केला जातो.
  • या प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेच्या माध्यमातून पात्र गर्भवती महिलांना गरोदरपणाच्या 150 दिवसांच्या आत पहिल्या हप्त्यात एक हजार रुपये आणि दुसऱ्या हप्त्यात रु. 2000/- रुपये 180 दिवसांच्या आत आणि तिसर्‍या हप्त्यात रु. 2000/- रुपये प्रसूतीनंतर आणि मुलाचे पहिले लसीकरण चक्र पूर्ण झाल्यावर दिले जातात.
  • सर्व पात्र गर्भवती महिला आणि स्तनदा माता ज्यांची गर्भधारणा 01.01.2017 रोजी किंवा त्यानंतर किंवा कुटुंबातील पहिले मूल आहे. लाभार्थीची गर्भधारणेची तारीख आणि टप्पा MCP कार्डमध्ये नमूद केल्याप्रमाणे तिच्या LMP तारखेच्या संदर्भात मोजला जाईल.
  • केंद्र सरकार किंवा राज्य सरकारे किंवा PSU मध्ये नियमित नोकरीत असलेल्या PW&LM वगळून सर्व गर्भवती महिला आणि स्तनदा माता किंवा ज्यांना सध्या लागू असलेल्या कोणत्याही कायद्यांतर्गत समान लाभ मिळतात.
  • या योजनांचा लाभ घेण्यासाठी गरोदर महिलांनी त्यांचा आधार आणि खाते क्रमांक जवळच्या आरोग्य केंद्रात द्यावा.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना अंतर्गत मिळणारे लाभ

कुपोषणाचा भारतातील बहुसंख्य महिलांवर विपरित परिणाम होत आहे. भारतात, प्रत्येक तिसरी स्त्री कुपोषित आहे आणि प्रत्येक दुसरी स्त्री रक्तक्षय आहे. भारतातील जवजवळ प्रत्येक तिसरी स्त्री कुपोषित आहे आणि सुमारे प्रत्येक दुसरी स्त्रीला रक्तक्षय आहे. कुपोषित आई जवळजवळ नेहमीच कमी वजनाच्या बाळाला जन्म देते. जेव्हा गर्भाशयात खराब पोषण सुरू होते, तेव्हा ते संपूर्ण जीवन चक्रात वाढते कारण बदल मोठ्या प्रमाणात अपरिवर्तनीय असतात. आर्थिक आणि सामाजिक संकटामुळे अनेक स्त्रिया त्यांच्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी त्यांच्या गरोदरपणाच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत काम करत असतात. शिवाय, ते बाळंतपणानंतर लगेचच कामाला सुरुवात करतात, जरी त्यांचे शरीर त्यास परवानगी देत नाही, त्यामुळे एकीकडे त्यांचे शरीर पूर्णपणे बरे होण्यापासून प्रतिबंधित करते आणि त्यांच्या लहान मुलांना स्तनपान देण्याच्या क्षमतेस देखील अडथळा आणतात.

 

हप्तेपरिस्थितीरक्कम
पहिला हप्तागर्भधारणेसाठी लवकर नोंदणी1000/- रुपये
दुसरा हप्तालाभार्थी गर्भधारणेच्या सहा महिन्यांनंतर किमान एक प्रसूतीपूर्व तपासणी करून घेतली असेल.2000/- रुपये
तिसरा हप्तामुलाच्या जन्माची नोंदणी केली जाते, मुलाला बीसीजी, ओपीव्ही, डीपीटी, आणि हिपॅटायटीस-बी किंवा त्याच्या समतुल्य/पर्यायाचे पहिले चक्र मिळाले आहे.2000/- रुपये

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेचा लाभ आता खाजगी रुग्णालयांमध्येही मिळणार आहेत

गरोदर महिलांना आता खासगी रुग्णालयांमध्येही या योजनेचा लाभ दिला जाणार असून, त्यासाठी खासगी रुग्णालयांमध्येही पहिल्यांदाच माता झालेल्या महिलांना प्रधानमंत्री मातृत्व वंदना योजना 2023 चा लाभ देण्याच्या सूचना आरोग्य विभागाने दिल्या आहेत. यासाठी आता खासगी रुग्णालयात येणाऱ्या गरोदर महिलांना या योजनेसाठी प्रथम कोणत्याही शासकीय रुग्णालयात नोंदणी करावी लागणार आहे.
या योजनेअंतर्गत, प्रसूतीनंतर तीन हप्त्यांमध्ये ₹ 5000 ची आर्थिक मदत गर्भवती महिलांच्या बँक खात्यात हस्तांतरित केली जाते. सीएमओ डॉ. मनोज अग्रवाल यांनी सांगितले की, गेल्या आठवड्यात खासगी रुग्णालयांसोबत बैठक झाली आहे. ते पुढे म्हणाले की, गरोदर महिलांनी जवळच्या शासकीय रुग्णालयात नोंदणी केल्यानंतर या योजनेचा लाभ मिळू शकतो. याशिवाय होणाऱ्या जिल्हा आरोग्य समितीच्या बैठकीत या प्रकरणाला गती देण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना अंतर्गत लाभार्थी

  • 1 जानेवारी 2017 नंतर राज्यात पहिल्या मुलासाठी गरोदर असलेल्या महिला आणि स्तनदा माता या योजनेसाठी पात्र असतील.
  • मातृ वंदना योजना ही फक्त पहिल्या अपत्यासाठी असून या योजनेचा लाभ एकदाच घेता येईल.
  • एखाद्या महिलेचा नैसर्गिक गर्भपात झाला असेल किंवा मृत बाळ जन्माला आले असेल तरीही त्या महिलेला या योजनेचा लाभ दिला जाईल.
  • प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेचा लाभ दारिद्र्यरेषेखालील आणि दारिद्र्यरेषेवरील महिलांना मिळू शकतो.
  • जर एखाद्या महिलेला तिच्या गरोदरपणाच्या वेळी पगारासह प्रसूती रजा मंजूर केली गेली, तर अशी महिला या योजनेसाठी पात्र राहणार नाही.
  • केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारमध्ये नियमित नोकरी करणाऱ्या गरोदर व स्तनदा माता या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना संबंधित अटी

  1. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेअंतर्गत महिलेचे वय किमान 19 वर्षे असावे.
  2. 1 जानेवारी 2017 रोजी किंवा त्यानंतर गर्भधारणा झालेल्या महिला या योजनेअंतर्गत पात्र असतील.
  3. लाभार्थी या योजनेअंतर्गत फक्त एकदाच लाभ मिळवण्यास पात्र आहे.
  4. पहिला हप्ता मिळाल्यानंतर प्रसूतीदरम्यान आईचा गर्भपात झाल्यास लाभार्थी महिलेला भविष्यातील कोणत्याही गर्भधारणेच्या बाबतीत उर्वरित हप्त्यांचा दावा करण्याचा हक्क असेल.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना 2023 उद्देश्य

प्रधानमंत्री मातृत्व वंदना योजनेची वैशिष्ट्ये

  • पहिल्या अपत्याच्या प्रसूतीपूर्वी आणि नंतर महिलांना पुरेशी विश्रांती मिळावी यासाठी, ही योजना रोख प्रोत्साहनांच्या संदर्भात वेतनाच्या नुकसानीची अंशतः भरपाई प्रदान करते.
  • रोख लाभाचे उद्दिष्ट गरोदर महिला आणि स्तनदा मातांचे (PW&LM) आरोग्य सुधारणे आहे.
  • केंद्र सरकार किंवा राज्य सरकार किंवा PSU मध्ये नियमित नोकरीत असलेल्या PW&LM वगळून सर्व गरोदर महिला आणि स्तनदा मातांना या योजनेत समाविष्ट केले आहे.
  • ही योजना 01.01.2017 रोजी किंवा त्यानंतर कुटुंबातील पहिल्या मुलासाठी गरोदर महिला आणि स्तनदा मातांसाठी तयार करण्यात आली आहे.
  • लाभार्थीची गर्भधारणेची तारीख आणि टप्पा MCP कार्डमध्ये नमूद केल्याप्रमाणे तिच्या LMP तारखेच्या संदर्भात मोजला जाईल.
  • गर्भपात/मृत जन्म झाल्यास, लाभार्थी फक्त एकदाच लाभांचा दावा करू शकतो. यामध्ये भविष्यातील गर्भधारणेसाठी कोणत्याही उर्वरित हप्त्यांचा समावेश आहे. पहिला हप्ता मिळाल्यानंतर, लाभार्थी भविष्यातील कोणत्याही गर्भधारणेसाठी दुसऱ्या आणि तिसऱ्या हप्त्यांचा दावा करू शकतो.
  • बालमृत्यूच्या बाबतीत, जर महिलेने याआधी PMMVY अंतर्गत मातृत्व लाभाचे सर्व हप्ते आधीच प्राप्त केले असतील तर ती योजनेअंतर्गत लाभांचा दावा करण्यासाठी पात्र राहणार नाही.
  • गर्भवती आणि स्तनपान करणाऱ्या AWWs/AWHs/ASHA देखील PMMVY अंतर्गत लाभ घेऊ शकतात.

प्रधानमंत्री मातृत्व वंदना योजनेचे फायदे

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना आवश्यक कागदपत्रे

  1. लाभ आणि नोंदणीच्या पहिल्या टप्प्यासाठी फॉर्म 1A माता आणि बाल संरक्षण प्रमाणपत्र आणि आधार लिंक्ड बँक / पोस्ट खाते तपशील आवश्यक आहेत.
  2. लाभाच्या दुसऱ्या टप्प्यासाठी किमान एक प्रसूतीपूर्व तपासणी (ANC) फॉर्म 1B माता आणि बाल संरक्षण प्रमाणपत्रावर नोंदवणे आवश्यक आहे.
  3. लाभाच्या तिसर्‍या टप्प्यासाठी, जन्म नोंदणी प्रमाणपत्राची फॉर्म 1C प्रत आणि बाळाच्या लसीकरणाचा पहिला डोस सांगणारे माता आणि बाल संरक्षण प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक आहे.
  4. जर लाभार्थी महिलेचे बँक खाते तिच्या आधारशी संलग्न नसेल तर तिचा आधार संलग्न करण्यासाठी फॉर्म 2A वापरावा आणि पोस्ट खाते आधार संलग्न करण्यासाठी फॉर्म 2B वापरला जावा.
  5. लाभार्थी आधारच्या संदर्भात नोंदणी/दुरुस्तीसाठी फॉर्म 2C वापरेल.
  6. या योजनेच्या नोंदणीसंबंधी माहिती दुरुस्त करण्यासाठी फॉर्म 3 वापरला जातो (पत्ता/व्हॉइस क्रमांक/बँक खाते क्रमांक/नावात बदल/आधार क्रमांक).
  7. सदर फॉर्म अंगणवाडी सेविका/एएनएम (सहायक परिचारिका मिडवाइफरी) तसेच आरोग्य संस्थेकडून मोफत मिळतील. तसेच, लाभार्थीकडे आधार कार्ड/बँक खाते/पोस्ट खाते नसल्यास, अंगणवाडी सेविका/एएनएम हे कार्ड आणि खाते मिळविण्यात मदत करतील.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना 2023 अंतर्गत ऑनलाइन नोंदणी कशी करावी ?

  • पंतप्रधान मातृत्व वंदना योजनेसाठी अर्ज करण्यासाठी, सर्वप्रथम महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या.
  • इथे तुमच्या समोर होम पेज ओपन होईल.
  • होम पेजवर, तुम्ही मागितलेली माहिती जसे की: ईमेल आयडी, पासवर्ड आणि कॅप्चा कोड बॅक ऑफिस लॉगिन फॉर्ममध्ये भरा.
  • आता दिलेल्या लॉगिन पर्यायावर क्लिक करा.
  • तुम्ही क्लिक करताच तुमचा अर्ज उघडेल.
  • तुम्हाला फॉर्ममध्ये विचारलेली सर्व माहिती काळजीपूर्वक भरावी लागेल.
  • फॉर्ममध्ये सर्व माहिती भरल्यानंतर, फॉर्म पुन्हा वाचा.
  • आणि नंतर सबमिट पर्यायावर क्लिक करा.
     

One comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×

Hello!

Click one of our contacts below to chat on WhatsApp

×